Drewniana wieża sięgająca 111 metrów w górę – brzmi jak science fiction, a stoi sobie spokojnie przy ulicy Tarnogórskiej w Gliwicach. Radiostacja Gliwice to najwyższa drewniana konstrukcja w Europie, zbudowana w 1935 roku z modrzewiowych belek połączonych mosiężnymi śrubami. To miejsce, gdzie technika spotyka się z historią, a przy okazji można spędzić całkiem przyjemne popołudnie z rodziną.
Wieża wygląda imponująco, zwłaszcza wieczorem, gdy rozświetlają ją reflektory. Widać ją z wielu punktów miasta, więc nie ma szans się zgubić. Wokół rozciąga się zrewitalizowany park, gdzie dzieci mogą pobiegać, a dorośli odpocząć na ławkach.
- imponująca wysokość 111 metrów
- zachowana oryginalna aparatura radiowa
- piękny park wokół wieży
- historia prowokacji gliwickiej
- możliwość zwiedzania muzeum techniki
Drewniana wieża która przetrwała wojnę
Konstrukcja powstała z impregnowanego modrzewia syberyjskiego – drewna wyjątkowo odpornego na warunki atmosferyczne i szkodniki. Całość składa się z belek połączonych 16 tysiącami mosiężnych śrub. Metal w konstrukcji? Tylko mosiąż, bo zwykła stal zakłócałaby emisję fal radiowych. Cztery masywne fundamenty betonowe, każdy ważący 87 ton, trzymają całość w ryzach od prawie 90 lat.
Drewno wybrano nieprzypadkowo. W latach 30. XX wieku drewniane wieże radiowe były nowością techniczną – pozwalały na montaż anten w układzie pionowym, co znacznie zwiększało zasięg nadawania. Sygnał z Gliwic docierał nie tylko do całej Europy, ale nawet do Ameryki Północnej. Jak na ówczesne czasy to była technologia kosmiczna.
Radiostacja Gliwice to jedna z niewielu ocalałych drewnianych wież radiowych na świecie. Przed II wojną światową takich konstrukcji było kilka na terenie Niemiec, ale większość nie przetrwała działań wojennych.
Prowokacja która rozpoczęła wojnę
31 sierpnia 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej, w radiostacji rozegrała się inscenizacja, która przeszła do historii jako prowokacja gliwicka. Niemiecka grupa dywersyjna sfingowała napad Polaków na obiekt, by stworzyć pretekst do ataku na Polskę. W akcji zginął Franciszek Honiok, śląski powstaniec, którego dziś uważa się za symboliczną pierwszą ofiarę wojny.
Gliwice były wówczas miastem przygranicznym – dosłownie za rogiem przebiegała granica z Polską, wytyczona po plebiscycie z 1921 roku. Dzisiejsze Gierałtowice czy Knurów leżały już po polskiej stronie. Radiostacja retransmitowała program wrocławskiej rozgłośni Reichssender Breslau, a jej sygnał docierał po obu stronach granicy, co miało znaczenie propagandowe.
Co ciekawe, prowokacja nie do końca się udała z technicznego punktu widzenia. Niemieccy dywersanci chcieli nadać komunikat, ale zabrakło im studia mikrofonowego – to znajdowało się w innym budynku, przy ulicy Radiowej, oddalonej o 4 kilometry. Ostatecznie udało się tylko krótko przerwać nadawanie.
Co zobaczysz w muzeum
Od 2005 roku w budynku nadajnika działa oddział Muzeum w Gliwicach. Ekspozycja to prawdziwa gratka dla miłośników techniki – zachowała się oryginalna aparatura radiowa, w tym nadajnik o mocy 8 kW. Można zobaczyć, jak wyglądało wnętrze stacji w czasach świetności, łącznie z nietechnicznym wyposażeniem budynku.
Dla dzieci to może być trochę niszowa rozrywka, ale starsze pociechy zainteresowane techniką czy historią powinny znaleźć tu coś dla siebie. Wystawa nie jest przytłaczająco duża, więc spokojnie można ją obejrzeć w godzinę, może półtorej.
Po wojnie radiostacja nie stanęła w miejscu. Nadawano z niej program Polskiego Radia Katowice, służyła jako zagłuszarka sygnału Wolnej Europy w czasach PRL, a także produkowano tu urządzenia dla radia i telewizji. Dopiero w 2005 roku obiekt przeszedł w ręce muzeum.
Park sensoryczny i przestrzeń wokół wieży
Teren wokół radiostacji został zrewitalizowany w 2009 roku i dostał nagrodę Najlepsza Przestrzeń Publiczna Województwa Śląskiego. Dziś to przyjemne miejsce na spacer, z alejkami, trawnikami i ławkami. Można tu po prostu przyjść, rozłożyć koc i spędzić czas na świeżym powietrzu.
Tuż obok znajduje się Park Sensoryczny, gdzie dzieci mogą poznać zjawisko fali dźwiękowej w praktyce. To interaktywna przestrzeń edukacyjna, która łączy zabawę z nauką. Wstęp do parku jest bezpłatny, więc warto połączyć wizytę w muzeum z chwilą relaksu na zewnątrz.
Wieża jest podświetlana po zmroku potężnymi reflektorami, co tworzy spektakularny widok. Widać ją z wielu miejsc w Gliwicach, zwłaszcza wieczorem, gdy góruje nad okolicą jak gigantyczny latarniowiec.
Dla kogo to miejsce
Radiostacja to propozycja przede wszystkim dla miłośników techniki, historii i nietypowych zabytków. Rodziny z małymi dziećmi mogą mieć problem z utrzymaniem uwagi pociech podczas zwiedzania muzeum, ale park wokół wieży to już zupełnie inna bajka – przestrzeń do biegania, zabawy i pikniku.
Starsze dzieci, szczególnie te zainteresowane fizyką, techniką czy historią XX wieku, powinny znaleźć tu sporo do odkrycia. Sama wieża robi wrażenie – 111 metrów drewnianej konstrukcji to widok, który zostaje w pamięci.
Obiekt wpisany jest na listę Pomników Historii oraz znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, który jest częścią Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego. To miejsce doceniane nie tylko lokalnie, ale i w szerszym kontekście europejskim.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Muzeum w budynku nadajnika można zwiedzać indywidualnie lub z przewodnikiem. Rezerwacje dla grup i lekcje muzealne przyjmowane są pod numerem telefonu 32/300-04-04, od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-16:00. Warto zadzwonić wcześniej, jeśli planuje się wizytę z większą grupą.
Park wokół wieży jest dostępny bezpłatnie przez cały rok. Można tu przyjść o każdej porze, choć wieczorem, gdy wieża jest podświetlona, robi szczególne wrażenie.
Radiostacja znajduje się przy ulicy Tarnogórskiej 129, przy dwupoziomowym skrzyżowaniu z aleją. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – w okolicy jest parking. Komunikacją miejską również można dojechać bez większych kłopotów, choć warto sprawdzić aktualne połączenia przed wyjazdem.
Na zwiedzanie muzeum warto zarezerwować około godziny, może półtorej, jeśli ktoś chce dokładnie przyjrzeć się eksponatom. Spacer po parku to dodatkowe 30-60 minut, w zależności od tego, czy dzieci będą chciały pobawić się w Parku Sensorycznym. Łącznie można tu spędzić przyjemne 2-3 godziny.
To miejsce, które łączy edukację z relaksem. Nie każdy dzień trzeba spędzać w parku rozrywki – czasem warto pokazać dzieciom coś, co łączy historię z techniką, a przy okazji daje przestrzeń do swobodnej zabawy na świeżym powietrzu.